6 Şubat depremlerinin ardından kültür varlıkları, müzeler, kütüphaneler ve ilgili koruma projeleri için 2023-2025 döneminde toplam 10,7 milyar lira harcama yapıldı. Bölgedeki çok sayıda tarihi yapı için onarım, envanter, dijital arşiv ve güçlendirme çalışmaları yürütülürken, müzelerde hasar gören eserlerin önemli bir bölümü için restorasyon süreci tamamlandı.
Depremlerden en ağır etkilenen 11 il, aynı zamanda Türkiye’nin en yoğun kültürel miras alanlarından birini oluşturuyor. Resmî verilere göre bu illerde 8 bin 472 tescilli kültür varlığı bulunurken, 5 bin 119 varlıkta hasar tespiti yapıldı. İncelemelerde kamu ve özel mülkiyetteki tescilli yapılardan 364’ünün yıkıldığı, 973’ünün ağır, 1.206’sının orta ve 1.036’sının az hasarlı olduğu belirlendi.
Koruma sürecinin en dikkat çekici adımlarından biri, afet sonrası müdahaleyi hızlandırmak için Hatay’da kurulan laboratuvar müdürlüğü oldu. Müzelerde yapılan incelemelerde toplam 335 eserin zarar gördüğü, bunların 245’inin Hatay Müzesi’nde bulunduğu kaydedildi. Hasar gören eserlerden 155’inin restorasyon ve konservasyon işlemleri tamamlanırken, 180 eser üzerindeki çalışmalar sürüyor.
Sahadaki çalışmalar yalnızca eser onarımıyla sınırlı kalmadı. Hasarlı yapıların belgeleme, ayrıştırma ve envanter işlemleri yürütülürken; rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri ile sit alanlarına ilişkin planların güvenli biçimde saklanması için bulut tabanlı dijital arşiv sistemi devreye alındı. Aynı dönemde bakanlığa bağlı tescilli kültür varlıklarına yönelik 63 çalışma tamamlandı, 21 çalışma ise devam eden projeler arasında yer aldı. Hatay, Kahramanmaraş ve Malatya’da çok sayıda yapının 3 boyutlu belgelemesi de bitirildi.
Bölgede kültürel erişimin yeniden kurulması amacıyla müze ve kütüphane altyapısına da odaklanıldı. Güvenlik gerekçesiyle kapalı tutulan bazı alanlar hariç kültürel noktaların büyük bölümü yeniden ziyarete açıldı. Halk kütüphanelerinde 24 yapının restorasyon, yapım ve tefrişatı tamamlandı; 17 kütüphane için ise proje, ihale ve inşa süreçleri sürüyor. Ayrıca az ve orta hasarlı cemevleri için 111 bakım-onarım ve tefrişat işi gerçekleştirildi.
Finansman tarafında ise kamunun doğrudan koruma harcamalarının yanında özel mülkiyetteki tescilli taşınmazlar için de destek mekanizmaları genişletildi. Bu kapsamda 1.278 yapıya proje yardımı, 278 yapıya uygulama yardımı verilerek yaklaşık 2 milyar liralık destek sağlandı. Vakıf kültür varlıklarının onarımı için yapılan harcama 2025 sonu itibarıyla 7,8 milyar liraya ulaşırken, 377 vakıf eserinden 109’u yeniden hizmete açıldı.
Gelinen noktada deprem bölgesindeki kültürel miras için yürütülen çalışmalar, acil müdahale aşamasından daha planlı bir koruma ve yeniden işlevlendirme dönemine geçmiş durumda. Tamamlanan projeler, yalnızca yapıları ayağa kaldırmayı değil, müze koleksiyonlarından kentsel hafızaya kadar uzanan daha geniş bir kültürel bütünlüğü korumayı hedefliyor.
Önümüzdeki süreçte bu yatırımların etkisi, tarihi yapıların kalıcı biçimde güçlendirilmesi, kültürel alanların yeniden kamusal yaşama katılması ve afetlere karşı daha hazırlıklı bir koruma modeli kurulması üzerinden ölçülecek. Bu yönüyle harcamalar, sadece bir onarım bütçesi değil; deprem sonrası bölgesel toparlanmanın kültürel ayağını şekillendiren uzun vadeli bir yeniden inşa stratejisinin parçası olarak öne çıkıyor.
Yorum Paylaş